چرا فراموش می کنیم؟

شاید همیشه از خود بپرسیم که چرا وقتی چیزی را می بینیم، می شنویم ویا می خوانیم فراموش می کنیم وهر چه فکر می کنیم بیادمان نمی آید؟  وقتی که یک موضوع را به حافظه خود ثبت کرده ایم، چه دلیلی دارد که آن را فراموش میکنیم ؟ پیش از اینکه به این سوال پاسخ دهیم، خوب است بدایم که فراموشی چیست؟

فراموشی عبارت از بیاد نیاوردن مطالب وموضوعاتی است که قبلا به حافظه ما ثبت شده است.

برای فراموش کردن سه علت عمده وجود دارد: یکی عبارت از ناتوانی در تشخیص پدیده یی است  که قبلا تجربه کرده ایم. یعنی بازشناسی ما کاهش یافته است. باز شناسی، آسان ترین نوع فعالیت حافظه است.

به همین دلیل، آزمون های چند گزینه یی در مقایسه به آزمونهای تکمیل جمله های ناقص یا آزمونهای یادآوری، طرفداران بیشتری دارد.

علت آسانی باز شناسی این است که برای شناسایی آنچه قبلا تجربه شده است؛ از حواس استفاده میگردد اما در یادآوری از حواس استفاده نمی شود. بلکه در ذهن باید جستجو کرد.

علت این بازشناسی، حفظ وثبت در حافظه بوده وهیچگاه مطالب از حافظه پاک نمی شود اما علت  ضعف بازشناسی عدم ثبت در حافظه دراز مدت بوده که یا بر اثر دقت پائین و یا براثر مداخله بیش از اندازه مطالب  صورت میگیرد.

علت دوم فراموشی، مسئله تداخل است. مسئله تداخل اینگونه بوده که به حافظه روزانه، هزاران مطلب وموضوع وپدیده های مختلف وارد گردیده و به ثبت می رسد و چون شباهت موضوعات وپدیده ها زیاد می باشد، لذا سبب می شود که در هنگام یاد آوری مجدد، چند موضوع همزمان به یاد آمده ویکی بجای دیگری بازیافت گردد، لذا همین موضو ع باعث فراموشی گردیده وممکن موضوع لازمه ومطرح دوباره به بیاد نیاید.

علت سوم فراموشی، موضوع سرکوبی است. سرکوبی یعنی بیرون راندن خاطرات نامطلوب از هوشیاری، به نظر فروید دانشمند مشهور، ما برای فرامو ش کردن خاطرات دردناک وعقاید غیر قابل پذیرش برانگیخته میشویم، زیرا آنها سبب اضطراب ،گناه وخجالت میشوند.

در بعضی مواقع ما مجبوریم تا بعضی وقایع را فراموش کنیم تا باعث اضطراب، هیجان وناراحتی ما نشود ومی توان گفت که علت سوم تا حدودی اختیاری است.  یعنی انسان تلاش می ورزد تا با بکارگیری روند سرکوبی، مطالب ثبت شده در حافظه را بیاد نیاورد.

با تشریح علت فراموشی از باب روانشناسی، حالا باید یادآوری کردکه چگونه میتوان با فراموشی مقابله نموده وکوشش نماییم که دیگر چیزی را فراموش نکنیم؟

آنطوری که بیان شد، فراموشی تا حدی کاملا طبیعی است؛ چون دریافت ذهنی وثبت حافظه یک انسان بیش از حدتصور است که اگر ما مطالب ذهنی یک نفر را روی صفحه فیلم یا سی دی ثبت نمائیم شاید، ضرورت به میلیونها صفحه سی دی ویا حلقه فیلم باشد واین چیز طبیعی است که باید بعضی مطالب را  بیاد نیاوریم.

اما یکی از راههای ساده سازی برای عدم فراموشی ، استفاده از کدگذاری برای مطالب است که باید مطالب فراوان در داخل حافظه   کدگذاری شده تا فراموش نشوند.

راه دیگر عبارت از تکرار مطالب است. چرا ما چهرهء بعضی افراد را فراموش نمیکنیم یا بعضی مطالب ویا نشانی ها وشماره های تلفن را فراموش نمیکنیم؟ چون که هر روز آنها را بار بار تکرارمی کنیم وتکرار بیشتر مطالب، سبب یادآوری زود به زود شده و در نتیجه،  ما هیچگاه آنها را فراموش نمیکینم.

اما یک حالت دیگر نیز هست که سبب فراموشی می شود که این غیر طبیعی است. بزرگسالان گاهی فراموشی گذشته وآینده را تجربه میکنند و این حالت، معمولا علت زیستی دارد در فراموشی آینده بزرگسالان بعد از تجربه آسیب روانی، ضربه به سر، شوک  برقی یا عمل جراحی،  لغزشهایی در حافظه پیدا می شود.

 این آسیب ها بعضا روی همه فرایندهای حافظه از جمله تمرکز وتوجه، رمزگذاری درون دادهای حسی ومرور ذهنی اثر میگذارند و به آنها آسیب می رسانند و در فراموشی گذشته، آسیب اجازه نمیدهد که وقایعی پیش از  آسیب بیاد بیاید.

 مثلا کسی که با موتر تصاف می نماید، ممکن وقت سوار شدن به موتر را کاملا فراموش نماید. اما ممکن مطالب چند سال پیش را کاملا  بیاد داشته باشد که این حالت همانطور که گفته شد، غیر طبیعی بوده و بر اثر آفات وحادثات مختلف بوجود آمده و سبب فراموشی می گردد.

لذا پدیده فراموشی، یک فرایند بوده که ارتباط به حافظه وضریب هوشی نداشته لذا خوردن غذاها، تقویه کننده های اعصاب و یا خوردن داروی خاص نمی تواند از آن بکاهد و یا مانع آن گردد.

لذا باید این فرایند بصورت کامل شناخته شده و راههای طبیعی را برای کاستن آن پیدا نمود والبته غیر از اشکال غیر طبیعی که  بیان شد، دیگر عوامل کاملا طبیعی بوده ایجاد نگرانی واضطراب را نمی نماید.  و با بعضی تمرین ها وآموزش ها می توان از این فراموشی کاست.

نویسنده: دکتور سید خلیل مؤید، روانشناس

نظرتان را بنویسید